Əsas səhifə | Fizika və Elektroenergetika | Bərk cisim və yarımkeçiricilər fizikası
Bərk cisim və yarımkeçiricilər fizikası
Fizika kafedrasının bazasında 2002-ci ildə Ümumi fizika və Nəzəri fizika kafedraları, 2004-cü ildə isə bu kafedraların bazasında Bərk cisim  elektronikası kafedrası və Yarımkeciricilər fizikası kafedraları yaradıldı. 2014-cü ildə Bərk cisim elektronikası kafedrasının adı dəyişdirilərək Bərk cisimlər fizikası kafedrası adlandırılmışdır. Sumqayıt Dövlət Universitetinin Elmi Şurasının 30.03.2017-ci il tarixli qərarına  əsasən hər iki kafedra birləşdirilərək Bərk cisim və yarımkeçiricilər fizikası kafedrası adlandırılmışdır. Struktur dəyişikliyinə kimi Bərk cisimlər fizikası kafedrasına dos.R.M.İsmayılov, Yarımkeçiricilər fizikası kafedrasına prof. M.M.Zərbəliyev rəhbərlik etmişlər. 
Hal-hazırda kafedraya prof. M.M. Zərbəliyev rəhbərlik edir. Kafedranın tərkibində 13 nəfər professor-müəllim heyəti, o cümlədən 3 nəfər fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, 6 nəfər fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, dosent, 2 nəfər baş müəllim, 2nəfər  assistent, 9 nəfər tədris-köməkçi heyət çalışır. 
1.F.r.e.d., prof. Zərbəliyev Məhəmmədəli Məzahir oğlu
2.F.r.e.d., prof. Nurullayev Yusif Quşu oğlu
3.F.r.e.d., prof. Barxalov Barxal Şaban oğlu
4.F.r.e.n., dos. Məmmədov Eldar Həmzə oğlu
5.F.r.e.n., dos. İsmayılov Ramiz Məzahir oğlu
6.F.r.e.n., dos. Bayramov Coşqun Cümşüd oğlu
7.F.r.e.n., dos. Sərdarova Nailə Söhrab qızı
8.F.r.e.n., dos. Cəfərov Turan Qasım oğlu
9.F.r.e.n., dos. Orucov Samir Kamal oğlu
10.F.ü.f.d., b.m.. Nurməmmədova Fəridə Nurməmməd qızı
11.F.ü.f.d., b.m.. Əliquliyeva Xəyalə Vaqif qızı
12.Ass. Ələsgərova Dürdanə Murtuza qızı
13.Ass. Quliyeva Kifayət Əjdər qızı
14.Lab.m. Ötərxanova Güllü Nizami qızı
15.B.lab. Xəlilova Rübabə Cavanşir qızı
16.B.lab. Abdulova İzzət Nəcməddin qızı
17.Lab. Həsənova Sevda Rauf qızı
18.Lab. Talıflı Aysel Fizuli qızı
19.Lab. Qurbanəliyeva Ülviyyə Qəhəd qızı
20.Mustafayeva Yaqut İlqar qızı
21.Prep. Qəyyumlu Xəyalə Qardaşxan qızı
22.Prep. İbrahimova Afət Bayram qızı
Kafedrada yarımkeçiricilər fizikası və Bərk cisimlər ixtisasları üzrə dissertant, doktorant və magistrantlar hazırlanır. Kafedra əməkdaşlarının rəhbərliyi ilə 5 nəfər doktorant, 2 nəfər dissertant və 50 nəfərdən çox  magistrant müvəffəqiyyətlə dissertasiya işlərini müdafiə etmişlər. 
Yeni kafedranın qarşısında bakalavriat səviyyəsində fizika və fizika müəllimliyi ixtisasları, magistratura səviyyəsində isə yarımkeçiricilər fizikası, yarımkeçirici cihazlar və mikroelektronika, eləcə də atom və molekul fizikası ixtisaslaşmaları üzrə yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanması məsələsi durur.  
Bakalavr pilləsi üzrə tədris olunan fənlər:
1.Atom fizikası
2.Nüvə fizikası
3.Bərk cisim fizikası
4.Fiziki elektronika
5.Kvant elektronikası
6.Optoelektronika
7.Bərk cisim elektronikası
8.Optika 
9.Astronomiya 
10.Astrofizika
11.Klassik mexanika
12.Elektrodinamika 
13.Kvant mexanikası  
14.Termodinamika və statistik fizika 
15.Radiofizika 
16.Maddə quruluşu
17.Təcrübi fizikanın tədqiqat metodları 
18.Yarımkeçiricilər və dielektriklər fizikası 
19.Nanohissəciklər fizikası
20.Yarımkçiricilərin elektron nəzəriyyəsi
21.Yarımkeçiricilərdə kinetik effektlər
22.Kvant fizikası
23.Optik və kvant elektronikası
Magistratura pilləsi üzrə tədris olunan fənlər:
1.Fizikanın müasir problemləri
2.Fizikanın tarixi və metodologiyası
3.Yarımkeçiricilərin elektron nəzəriyyəsi və kinetik hadisələr
4.Bərk cisim elektronikasının fiziki əsasları
5.Yarımkeçirici cihazlar
6.Mikroelektronika
7.Vakuum və plazma elektronikası
8.İYT-elektronikasının fiziki əsasları
9.Optik və kvant elektronikası
10.Elektron texnikasının material və elementləri
11.Tədqiqat üsulları
12.Bərk cisim elektronikası cihazlarının texnologiyası
13.Termoelektrik soyuducular
14.İstilik texnikası və texniki termodinamika
15.Optoelektronikanın fiziki əsasları
16.Yarımkeçiricilərin  elektron nəzəriyyəsi
17.Yarımkeçiricilərdə kinetik hadısələr
18.Yarımkeçirici materialların alınması və monokristalların yetişdirilməsi texnologiyaları
19.Yarımkeçiricilərdə qalvanomaqnit və  termomaqnit hadisələri
20.Yükdaşıyıcıların statistikası və bərk cisimlərdə köçurmə hadısələrinin kvant nəzəriyyəsi
21.Yarımkeçiricilərin optik xassələrinə xarici amillərin təsiri
22.Kristaloqrafiyanın elementləri
23.Yarımkeçiricilərin istilik və elastiki xassələri
Əsas elmi istiqamətlər:
1.Nadir torpaq elementli mürəkkəb yarımkeçirici birləşmə və bərk məhlulların alınması, sintezi və monokristallarının yetişdirilmə texnologiyalarının işlənib hazırlanması, fundamental və xarakteristik parametrlərinin təyini, onlarda yük və istilik daşınma hadisələrinin, tenzometrik, optik, elektrooptik və s. xassələrinin, neqatron effektlərin tədqiqi  və bu materialların tətbiq perspektivlərinin müəyyənləşdirilməsi 
2.Mikroelektronikada tətbiq olunan yarımkeçiricik birləşmələrin alınması, onların kontaktı, fiziki-kimyəvi xassələrinin tədqiqi və tətbiqləri.
3.Yüksək enerjilər fizikası. Zərrəciklərin hiper yüklərinin ixtiyari qiymətində kütlənin təyin edilməsi.
Əldə olunmuş mühüm elmi nəticələr:
1.TlIn1-xYbxTe2¬(0 0,10) bərk məhlulları sintez edilmiş və onların monokristaları yetişdirilmişdir.
2.Müəyyən olunmuşdur ki, TlIn1-xYbxTe2¬ bərk məhlulları tədqiq olunan temperatur intervalında (80  güclü cırlaşmış deşik qazı halında deşik keçiriciliyə malikdir. T  temperaturlarda məxsusi keçiricilik müşahidə olunur.
3.  -nın temperatur asılılığının xarakteri tədqiq olunan materialda iki növ yükdaşıyıcıların mövcud olması ilə izah olunur.
4.x=0,05-dən başlayaraq TlInTe2-dən onun əsasında alınan bərk məhlullara keçdikcə  -nin temperatur asılılığının güclü dəyişməsi yarımkeçiricidən darzolaqlı yarımkeçiriciyə keçidlə əlaqədar olması qənaətinə gəlinmişdir.
5.Yükdaşıyıcıların ion mərkəzlərindən,akustik və optik fononlardan, defektlərdən səpilməsini nəzərə almaqla, təklif olunan bir (deşiklər) və iki (elektronlar və deşiklər) növ yükdaşıyıcılı yarımkeçirici modeli  TlIn1-xYbxTe2¬(0,05 bərk məhlullarının elektrik və termoelektrik xassələrini yaxşı izah edir.
(Т) və Rx(Т) asılılıqlarından qadağan olunmuş zonanın eni Еg və aşqar səviyyələrin konsentrasiyası və aktivləşmə enerjisi Еа təyin olunmuşdur. Müəyyən  0,30) monokristallarında 77 - 300 К temperatur oblastında elektrik keçiriciliyi və Holl effekti tədqiq olunmuşdur. Tədqiq olunan tərkiblər üçün  x 7.p-CdxHg1-xTe (0,27 n edilmişdir ki, baxılan temperatur oblastında üstünlük təşkil edən səpilmə mexanizmi Kulon potensialından (ionlaşmış aşqarlardan və deşiklərdən)  Kulon səpilməsi təşkil edir və temperaturun artması ilə yükdaşıyıcıların yürüklüyü artır. 
8.Nanozərrəciklərin ölçüləri kiçildikcə qadağan olunmuş zolağın eni Eg=2,02 eV-dan Eg=2,18 eV-a qədər artır. Kvantölçülü effekt GaSe nanoquruluşunun ölçüləri D=10 nm-dən kiçik olduqca özünü daha kəskin büruzə verir.200- 300К  temperatur intervalında GaSe nanohissəciyin elektrikkeçiriciliyinin temperatur asılılığı eksponensial xarakter daşıyır. 
loq =f (1/T) asılılığının meylindən yükdaşıyıcıların aktivləşmə enerjisi hesablanmışdır, Еа= 0,32 eV.
9. Metal Orqanik Qaz Faza Epitaksiya üsulu ilə İnGaN/GaN çoxqat kvant çuxuruna malik LED təbəqələri yetişdirilmiş, onlarda mavi rəngli LED çipləri alınmışdır. Alınan LED çiplərinin elekrolüminessensiyasının tədqiqi nəticəsində (x=0.156:y=0.216) rəng koordinatları və dominant dalğa uzunluğu λd=451nm təyin edilmişdir.
Prof. M.M.Zərbəliyevin 2008-ci ildə nəşr etdirdiyi “Yarımkeçiricilər fizikası” kitabı  respublikamızda ali məktəb tələbələri üçün müasir tələblərə cavab verən dərs vəsaitidir. Onun “Yarımkeçiricilərin elektrofiziki parametrlərinin təyini üsulları” monoqrafiyası, “Yarımkeçiricilər fizikasından praktikum” (E.H. Məmmədov və Ə.B. Nağıyev), “Tempus “proqramı üzrə təhsil alan tələbələr üçün “Fizika məsələləri” (Ə.B. Nağıyev və N.S. Sərdarova), “Astronomiyadan məsələlər və suallar” (M.M. Zərbəliyev, E.H. Məmmədov, T.Q. Cəfərov), “Təcrübi fizikanın tədqiqat üsulları” ( M.M. Zərbəliyev, E.H. Məmmədov, F.F. Əliyev) dərs vəsaitləri faydalı və gərəkli vəsaitlərdir. Kafedra əməkdaşları həmçinin Mikroelektronikada tətbiq oluna bilən yarımkeçirici birləşmələrin alınması, onların kontakt, fiziki-kimyəvi xassələrinin tədqiqi və tətbiqləri istiqamətində də elmi-tətqiqat işləri  aparırlar. Kafedra üzrə  6 dərs vəsaiti, 4 metodik vəsait, 122 məqalə, 37 sillabus və 46 fənn proqramı nəşr olunmuşdur.
Kafedra MDB ölkələrinin bir sıra ali məktəb və elmi-tədqiqat institutları,elm mərkəzləri ilə sıx əlaqə saxlayır. Sankt-Peterburqda  A.F.Joffe adına Fizika-Texnika İnstitutunun Nadir torpaq elementli yarımkeçiricilər laboratoriyası, Sankt-Peterburq Politexnik İnstitutu, Moskva Umumi və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu, Ukrayna EA-nın Fizika İnstitutu,Yarımkeçiricilər Fizikası İnstitutu, Taqanroq Dövlət Radiotexnika Universiteti, Saratov Dövlət Universiteti, Tbilisi Dövlət Universiteti, Lvov Dövlət Universiteti, Vinnitsa Milli Texniki Universiteti, Minsk Dövlət Universiteti, Belarus Elmlər Akademiyasının Bərk cisim və yarımkeçiricilər fizikası İnstitutu və Voronej Dövlət Universiteti ilə saxlanılan əlaqələr ildən-ilə genişlənir.
Kafedra əməkdaşlarından prof.M.M. Zərbəliyev Təhsil Nazirliyinin Fəxri Fərmanı, dos. R.M.İsmayılov XXI əsrin gənc alimi beynəlxalq diplomu, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin və Təhsil işçiləri Azad Həmkarlar İttifaqının fəxri fərmanları ilə, dos. S.K.Orucov İntel İSEF – in diplomu ilə, dos. İ.G. Paşayev Saint - Petersburg OPEN 2015 və Saint Petersburg OPEN 2016 beynəlxalq konfransının diplomları ilə təltif olunmuşlar. 
 
ÜNVAN
ƏLAQƏ VASİTƏLƏRİ
SUMQAYIT DÖVLƏT UNİVERSİTETİ
Sumqayıt, Azərbaycan
43cü məhəllə
AZ5008
Telefon: +994-18 642-16-20
Faks: +994-18 642-02-70
E-Mail: info@sdu.edu.az